Transgraniczny podział majątku wspólnego po rozwodzie

Transgraniczny podział majątku wspólnego po rozwodzie jest ważną kwestią dla  par międzynarodowych posiadających swoją własność w różnych krajach UE. Można nawet stwierdzić, że transgraniczny podział majątku wspólnego po rozwodzie ma kluczowe znaczenie w całym postępowaniu rozwodowym.

Podstawowe kwestie, które należy rozwiązać, to:

  • sąd którego kraju jest właściwy dla rozstrzygnięcia sporu
  • prawo właściwe w takiej sprawie.

Szesnaście państw UE, w tym na przykład Niemcy, Hiszpania, Republika Czeska, Włochy i Niderlandy, które chciały nawiązać silniejszą współpracę w podobnych sprawach, zainicjowały utworzenie ROZPORZĄDZENIA RADY (UE) 2016/1103 wdrażającego wzmocnioną współpracę w dziedzinie jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach dotyczących małżeńskich ustrojów majątkowych.

Transgraniczny podział majątku wspólnego po rozwodzie – jurysdykcja zgodnie z rozporządzeniem 2016/1103

Zgodnie z ogólną zasadą odzwierciedloną w art. 5 rozporządzenia sąd państwa członkowskiego, do którego wniesiono powództwo o rozwód, separację prawną lub unieważnienie związku małżeńskiego, jest właściwy również w sprawie dotyczącej podziału wspólnego majątku byłych małżonków. Może się jednak zdarzyć, że do żadnego sądu nie wniesiono sprawy o rozwód. W tym przypadku (zgodnie z artykułem 6) jurysdykcję w sprawie dotyczącej małżeńskiego ustroju majątkowego mają sądy państwa członkowskiego:

  • na którego terytorium małżonkowie mają miejsce zwykłego pobytu w chwili wniesienia sprawy do sądu, albo, gdy nie zachodzi taka okoliczność:
  • na którego terytorium małżonkowie mieli ostatnie miejsce zwykłego pobytu, o ile jedno z nich nadal tam zamieszkuje w chwili wniesienia sprawy do sądu, albo, gdy nie zachodzi taka okoliczność:
  • na którego terytorium pozwany ma miejsce zwykłego pobytu w chwili wniesienia sprawy do sądu
  • którego obywatelstwo posiadają oboje małżonkowie w chwili wniesienia sprawy do sądu..

Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 7 strony mogą umówić się, że jurysdykcja należy do sądu w państwie członkowskim, w którym małżeństwo zostało zawarte, lub w państwie członkowskim, którego prawo ma zastosowanie na podstawie rozporządzenia. Co więcej, art. 9 rozporządzenia daje możliwość odmowy jurysdykcji, jeżeli dane małżeństwo nie jest uznawane w państwie, w którym toczy się rozprawa, do celów postępowania małżeńskiego w sprawie ustroju majątkowego. W takim przypadku zgodnie z art. 9 ust. 2 strony mogą wybrać sąd w innym państwie członkowskim.

Jednak nawet jeśli żadne państwo nie ma jurysdykcji zgodnie z powyższymi przepisami, pojawia się czynnik lokalizacji nieruchomości. Artykuł 10 przyznaje jurysdykcję sądom państwa członkowskiego, w którym znajduje się nieruchomość jednego lub obojga małżonków.

Prawo którego państwa powinno mieć zastosowanie zgodnie z rozporządzeniem 2016/1103?

Jeśli chodzi o prawo właściwe w takich postępowaniach, dostępne są dwie główne opcje. Po pierwsze, zgodnie z art. 22 małżonkowie mają prawo wyboru prawa właściwego dla małżeńskich spraw majątkowych. Prawo to może być prawem kraju, w którym małżonkowie mają miejsce zwykłego pobytu (lub przynajmniej jeden z nich ma) lub kraju ich obywatelstwa (lub obywatelstwa przynajmniej jednego z nich). W przypadku braku wyboru powstaje następująca opcja. Prawem właściwym w takiej sytuacji jest prawo państwa (1) pierwszego wspólnego zwykłego pobytu małżonków po zawarciu małżeństwa; lub gdy nie zachodzi ta okoliczność, (2) wspólnego obywatelstwa małżonków w chwili zawarcia małżeństwa; lub w przypadku gdy nie zachodzi ta okoliczność, 3) państwa, z którym małżonkowie mieli najściślejsze związki w chwili zawarcia małżeństwa.

Transgraniczny podział majątku wspólnego po rozwodzie w sytuacji, gdy dane państwo nie jest stroną rozporządzenia

Należy wziąć pod uwagę, że 12 państw UE, w tym Polska, Wielka Brytania, Dania, Estonia, Litwa, Łotwa, Węgry, Irlandia, Rumunia i Słowacja nie są stronami rozporządzenia.  Zatem jego postanowienia nie mają zastosowania we wspomnianych krajach. Dla obywateli polskich, którzy mają zamiar się rozwieść i mają wspólną własność w różnych krajach, kluczową kwestią w zakresie prawa właściwego i jurysdykcji jest to, w którym konkretnym kraju znajduje się ich nieruchomość. Małżeński ustrój majątkowy po rozwodzie może się różnić w zależności od tego, czy Polska ma umowy w tej sprawie z jednym lub drugim  państwem. W każdym razie należy wziąć pod uwagę przepisy polskiego międzynarodowego prawa prywatnego.

Transgraniczny podział majątku wspólnego po rozwodzie – jurysdykcja polskiego sądu

Artykuł 1103 Polskiego kodeksu postępowania cywilnego wymienia przypadki, w których jurysdykcję w sprawach dotyczących majątku małżeńskiego sprawują sądy polskie. Obejmuje sytuacje, w których oboje małżonkowie mają obywatelstwo polskie lub oboje mieszkali w Polsce, a jedno z małżonków nadal tam przebywa lub jeśli powód ma miejsce zwykłego pobytu w Polsce (i mieszkał w Polsce co najmniej rok przed rozpoczęciem postępowania) lub ma obywatelstwo polskie (i mieszka w Polsce co najmniej przez pół roku przed rozpoczęciem postępowania). Art. 1106 dodaje do tego przepisu, że jurysdykcję należy do polskich sądów, gdy znaczna część majątku (albo cały majątek) znajduje się w Polsce.

Jeśli chodzi o prawo właściwe w tej sprawie, polska Ustawa o prawie prywatnym międzynarodowym (art. 51) stanowi, że prawem właściwym jest prawo kraju, w którym małżonkowie zamieszkują, lub (jeśli zamieszkują w różnych państwach) kraju, z którym małżonkowie w inny sposób są wspólnie najściślej związani.

W każdym razie kwestie związane z dzieleniem majątku małżeńskiego w sytuacjach, gdy majątek znajduje się w różnych państwach europejskich, są dość skomplikowane w krajach niebędących stronami rozporządzenia i wymagają porady specjalistów.

Oddalenie wniosku o zwrot dziecka w trybie konwekcji haskiej

Oddalenie wniosku o zwrot dziecka w trybie konwekcji haskiej  – czy przekreśla szanse na odzyskanie dziecka?

 Oczywiste jest, że dla par międzynarodowych kwestie związane z ich wspólnymi dziećmi mają ogromne znaczenie. Niestety nawet bardzo silne więzi małżeńskie czasami zostają zerwane, powodując falę sporów prawnych między byłymi małżonkami. Сzęsto zdarza się tak, że jeden z małżonków opuszcza kraj razem z dzieckiem bez uprzedniej zgody drugiego małżonka. W takim przypadku może mieć zastosowanie Konwencja Haska dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze dnia 25 października 1980 roku, której stronami jest ponad 100 krajów z całego świata. Małżonek jest uprawniony do wniesienia pozwu o zwrot bezprawnie uprowadzonego dziecka do właściwego sądu w kraju, w którym zatrzymano jego dziecko.  Powstanie jednak pytanie, czy oddalenie wniosku o zwrot dziecka przekreśla szanse na odzyskanie dziecka?

Oddalenie wniosku o zwrot dziecka – jak odzyskać dziecko?

Oprócz możliwości apelacji w krajowym systemie prawnym, na poziome Unii Europejskiej istnieje również pewien mechanizm, który może pomóc w odzyskaniu dziecka. Taki mechanizm istnieje zgodnie z rozporządzeniem Bruksela II (WE) nr 2201/2003 dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. Artykuł 11 ust. 6 wymienionego rozporządzenia obowiązuje sąd odmawiający powrotu dziecka na podstawie Konwencji Haskiej do przekazania kopii orzeczenia właściwemu sądowi w kraju, w którym dziecko zwykle zamieszkiwało bezpośrednio przed bezprawnym zabraniem lub zatrzymaniem. Zasada ta jest stosowana nawet w przypadku jednoczesnego postępowania w sprawie opieki nad dzieckiem w obu krajach i pomimo tego, że decyzja o odmowie powrotu może być zaskarżona.

Oddalenie wniosku o zwrot dziecka – sąd w miejscu poprzedniego zwykłego pobytu dziecka

Sąd byłego miejsca zwykłego pobytu dziecka otrzymuje dokumenty i wzywa strony do złożenia wniosków w ciągu 3 miesięcy. Mogą zaistnieć dwie sytuacje: Żadna ze stron nie przedstawi wniosków, a sprawa zostanie zamknięta. Albo  przynajmniej jedna strona złoży wniosek, a sąd bedzie badał sprawę co do istoty.

Sąd w miejscu poprzedniego zwykłego pobytu dziecka może podjąć decyzję o zwrocie dziecka do małżonka. Do orzeczenia sądu dołączono specjalne zaświadczenie i jest ono uznawane w całej Unii. Jednak decyzja sądu może być również odmowna. Nie pociągnie zatem za sobą powrotu dziecka. W takim przypadku właściwe są sądy kraju, w którym dziecko jest obecnie zatrzymane.

Czy orzeczenie dotyczące powrotu dziecka będzie wykonalne w innych krajach UE?

Należy dodać, że zgodnie z rozporządzeniem Brukseli II (w szczególności z art. 11 ust. 8) wszystkie orzeczenia wymagające powrotu dziecka i wydane przez właściwy sąd są uznawane i wykonalne w całej UE. Przepis ten ma zastosowanie w przypadkach, gdy sąd już odmówił powrotu dziecka na podstawie art. 13 konwencji haskiej.

Oznacza to, że decyzja o odmowie powrotu, a nawet oddalona apelacja na takie orzeczenie w jednym państwie nie pozbawiają wnioskodawcy szans na odzyskanie dziecka.

W praktyce przypadki związane z uprowadzeniem dziecka i zatrzymywaniem go w innym kraju mogą być bardzo skomplikowane i stresujące. Dlatego w takich sytuacjach szczególnie ważne jest jak najszybsze skonsultowanie się z prawnikiem kompetentnym w międzynarodowym prawie rodzinnym.

Rozwód a darowizna. Moje, Twoje czy wspólne?

Rozwód a darowizna od rodziców.

Często młodzi małżonkowie otrzymują tuż po ślubie nieruchomość jako prezent na nową drogę wspólnego życia. Darczyńcami są zazwyczaj rodzice lub dziadkowie jednego z małżonków. Niestety nie zawsze małżeństwo przetrwa próbę czasu. Gdy dochodzi do całkowitego rozpadu małżeństwa i rozwodu, powstaje pytanie, do kogo ta nieruchomość należy i jak ją podzielić.  Rozwód a darowizna stanowi wówczas ważne pytanie.

Rozwód a darowizna w trakcie trwania małżeństwa.

Nasz klient dostał od swoich rodziców dom. Darowizna była na jego nazwisko. W akcie notarialnym nadmieniono, że jest on żonaty i że w małżeństwie panuje ustrój wspólności ustawowej.

W imieniu naszego klienta złożyliśmy pozew o rozwód bez orzekania winy. Żona naszego klienta w odpowiedzi na pozew wniosła o pozew z orzeczeniem wyłącznej winy naszego klienta i o podział majątku wspólnego, w tym o podział domu, który nasz klient dostał od swoich rodziców.

Powstało zatem pytanie, czy dom wszedł do majątku wspólnego naszego klienta i jego żony?

Rozwód a darowizna – co to jest majątek wspólny małżonków?

Pojęcie majątku wspólnego i majątku osobistego małżonków zostało zdefiniowane w art. 33 ust 1 pkt 2 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm).

Z Ustawy wynika, że do majątku osobistego małżonków należą przedmioty nabyte poprzez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowili inaczej.

W przypadku rozwodu przedmioty należące do majątku osobistego nie podlegają podziałowi i pozostają w majątku osobistym.

Również zgodnie z  art. 45 kodeksu rodzinnego każdy z małżonków może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił w trakcie związku ze swego majątku osobistego na majątek wspólny.

Rozwód a darowizna- wyrok Sądu Najwyższego

W podobnej sprawie o sygnaturze I CSK 76/18  zapadł wyrok Sądu Najwyższego, w której Sąd przychylił się do interpretacji, iż nie ma domniemanych darowizn dla obojga małżonków. Jeśli brak jest dowodu, że darowizna przeznaczona była dla obojga małżonków, uważa się, że była to darowizna dla krewnego darczyńcy.

Rozwód a darowizna – co wejdzie do majątku wspólnego?

Wola spadkodawcy lub darczyńcy dokonania przysporzenia na rzecz majątku wspólnego może być wyrażona wprost albo wynikać z wykładni testamentu (art. 948 kodeksu cywilnego) lub umowy darowizny (art. 65 kodeksu cywilnego).

W akcie darowizny rodzice naszego klienta nie zastrzegli, że dom ma wejść do majątku wspólnego małżonków. Zatem dom stanowi majątek osobisty naszego klienta. Może nim dowolnie dysponować  i nie podlega on  podziałowi w wypadku rozwodu.

Rozwód a darowizna – co zatem zrobić, by darowizna weszła do majątku wspólnego małżonków?

Darczyńca powinien złożyć przed notariuszem odpowiednie oświadczenie. Gdy tak się dzieje,  drugi z małżonków nie staje się automatycznie stroną umowy darowizny, natomiast przedmiot umowy darowizny zostaje objęty wspólnością majątkową. Drugi z małżonków nie musi przyjąć darowizny, by przedmiot darowizny stał się majątkiem wspólnym małżonków.

Nagrania w sprawie rozwodowej. Czy druga strona może ich użyć?

Nagrania w sprawie rozwodowej – często klienci zadają pytanie, czy mogą one zostać użyte. 

Kwestia nagrania w sprawie rozwodowej i dopuszczalności powoływania się w postępowaniu cywilnym na nagrania w sprawie rozwodowej przeprowadzone przez którąś ze stron albo obie strony postępowania pojawia się coraz częściej. Kwestia ta dotyczy na ogół nagrań pochodzących z podsłuchu.

Nagrania w sprawie rozwodowej – ostatni wyrok Sądu Najwyższego

Problem wykorzystania takich nagrań był wielokrotnie analizowany przez Sąd Najwyższy. Ostatni wyrok z dnia 22 kwietnia 2016 r. (sygn. akt II CSK 478/15) potwierdza przeważający trend do dopuszczania takich dowodów przez sądy. W wyroku tym czytamy, że nagranie może zostać wykorzystane jako dowód w sądzie, o ile okoliczności, w jakich doszło do nagrania, nie wskazują na poważne naruszenie zasad współżycia społecznego. Jednocześnie sąd wskazał, że przeprowadzenie takiego dowodu powinno znajdować uzasadnienie w potrzebie zapewnienia innej osobie prawa do sprawiedliwego procesu.

Nagrania w sprawie rozwodowej – stanowisko Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że dowodu z potajemnych nagrań nie można z góry dyskwalifikować. Taki dowód wymaga jednak rzetelnej oceny mającej na celu ustalenie czy nagranie, z uwagi na swoją treść i sposób pozyskania, nie będzie naruszało prawa do prywatności osoby nagranej.  Prawo do prywatności osoby nagranej gwarantuje Art. 47 Konstytucji. Jeśli takie nagranie będzie naruszało prawo do prywatności osoby nagranej, to należy rozważyć, czy naruszenie tego prawa może znaleźć uzasadnienie w potrzebie zapewnienia innej osobie prawa do sprawiedliwego procesu. Prawo do sprawiedliwego procesu również gwarantowane jest w Konstytucji, w Art. 45.

Nagrania w sprawie rozwodowej – co może dyskwalifikować nagranie?

Wyjątkowo dowód z nagrania w sprawie rozwodowej mogą dyskwalifikować pewne okoliczności, w jakich nastąpiło nagranie. Jeżeli wskazują one jednoznacznie na poważne naruszenie zasad współżycia społecznego, np. przez niedopuszczalne wykorzystanie trudnego położenia (np. trudna sytuacja rodzinna lub zawodowa), kondycji psychicznej (np. załamanie nerwowe, depresja)  lub psychofizycznej osoby, z którą rozmowa była prowadzona.

Nagrania w sprawie rozwodowej – jaką faktycznie wartość mają nagrania?

Przeprowadzany w toku postępowania dowód powinien zostać oceniony pod kątem jego wartości dowodowej. Ocenie powinny podlegać taki element nagrania jak jego integralność czyli ciągłość. Brak ciągłości może ale nie musi oznaczać możliwość manipulowania treścią. Należy tu ocenić, czy brak ciągłości jest wynikiem świadomej i celowej manipulacji czy na przykład efektem działania mechanizmu aktywującego nagrywanie.  Ocenić należy też, czy osoba nagrywająca nie kierowała w specyficzny sposób rozmową, by nakłonić osobę nagrywaną do wyrażenia pewnych sformułowań lub do pewnych reakcji. Dla przeprowadzenia takiej oceny potrzebna będzie opinia biegłych sądowych.

Biegli sądowy zajmujący się podobnymi analizami pracują często zespołowo, by dać pełen obraz nagrania, które badają. Są to zespoły składające się z filologów, logopedów, psychologów i informatyków. Rolą pełnomocnika będzie rzetelne wykorzystanie opinii biegłych w sprawie rozwodowej.

Porwanie rodzicielskie – modyfikacja przepisów w sprawach o zwrot dziecka w trybie konwencji Haskiej

Porwanie rodzicielskie jest jedną z najbardziej kryzysowych sytuacji, jaka może się zdarzyć w rodzinie.  Porwanie rodzicielskie jest zazwyczaj skutkiem wielomiesięcznego a czasem wieloletniego konfliktu między rodzicami dziecka.

Ustawodawca w Polsce zajął się tematem porwań rodzicielskich. W wyniku prac ustawodawczych uchwalono ustawę z 26 stycznia 2018 o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych.

Read more

Rozwód – co warto wiedzieć nim złożysz pozew o rozwód

Rozwód jest sprawą sądową odrębną od innych, co skutkuje między innymi tym, że nie stosuje się pewnych przepisów, które znajdują zastosowanie w innych sprawach cywilnych. Dotyczy to na przykład  art. 339.§ 2 kpc. Artykuł ten przewiduje, że „przyjmuje się za prawdziwe twierdzenie powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa”. 

Read more

Alimenty na byłego małżonka po rozwodzie – kto, komu i ile zapłaci?

Alimenty na byłego małżonka po rozwodzie budzą największe po opiece nad dziećmi emocje u rozwodzących się osób. Nie można się temu dziwić. Niekorzystny wyrok może oznaczać spore dodatkowe wydatki przez wiele lat.

Wyrok rozwodowy oznacza nie tylko zakończenie małżeństwa. Ma on również skutki majątkowe i finansowe.

W polskim wyroku rozwodowym decyduje się, czy lub kto ponosi winę za rozpad małżeństwa. Sąd może jednak zrezygnować z tego na wspólny wniosek obu stron.

Read more