Tymczasowy przedstawiciel – udział małżonka przedsiębiorcy w przedsiębiorstwie

Tymczasowy przedstawiciel to instytucja wprowadzona ustawą z 31 lipca 2019 o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia obciążeń regulacyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1495). Z dniem 01 stycznia 2020 wchodzi one w życie. Na podstawie art.2 ust.12 Ustawy nowe brzmienie otrzymuje  art. 637 § 1 kodeksu cywilnego. Zmiana polega na tym, że teraz art. 637  § 1  wymienia tymczasowego przedstawiciela jako osobę uprawnioną do zgłoszenia wniosku o sporządzenie spisu inwentarza spadku. Ponadto nowa Ustawa zawiera szczególne przepisy o instytucji przedstawicielstwa w rozdziale 11a o nazwie „Tymczasowe wykonywanie praw z udziału małżonka przedsiębiorcy w przedsiębiorstwie” (Art. 60a-60j).

Tymczasowy przedstawiciel – w jakiej sytuacji może się pojawić?

Zarząd spadkiem w zakresie praw z udziału małżonka przedsiębiorcy w przedsiębiorstwie może być wykonywany przez tymczasowego przedstawiciela, jeżeli w chwili śmierci małżonka przedsiębiorcy wpisanego do CEIDG (Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej) przedsiębiorstwo  stanowiło w całości mienie przedsiębiorcy i jego małżonka niebędącego przedsiębiorcą wpisanym do CEIDG.

Tymczasowy przedstawiciel może zostać powołany do sprawowania zarządu przedmiotem zapisu windykacyjnego do chwili objęcia we władanie tego przedmiotu przez osobę, na której rzecz uczyniono zapis windykacyjny (Art. 60a. Ust.3).

Tymczasowy przedstawiciel – zakres działalności

Artykuł 60b precyzuje zadania, które wykonuje tymczasowy przedstawiciel.

Po pierwsze, tymczasowy przedstawiciel wykonuje prawa z udziału małżonka w przedsiębiorstwie. Po drugie, tymczasowy przedstawiciel powinien zarządzać majątkiem spadkowym w zakresie praw z udziału małżonka przedsiębiorcy w przedsiębiorstwie, spłacić długi spadkowe, a następnie wydać spadkobiercom majątek spadkowy zgodnie z wolą spadkodawcy i z ustawą, a w każdym razie niezwłocznie po dokonaniu działu spadku.

Ponadto on wydaje przedmiot zapisu windykacyjnego osobie, na której rzecz został uczyniony ten zapis. Tymczasowy przedstawiciel może pozywać i być pozywany w sprawach wynikających z zarządu spadkiem w zakresie praw z udziału małżonka przedsiębiorcy w przedsiębiorstwie.

Oprócz tego, tymczasowy przedstawiciel może również pozywać w sprawach o prawa należące do spadku i być pozwany w sprawach o długi spadkowe w zakresie praw z udziału małżonka przedsiębiorcy w przedsiębiorstwie.

Tymczasowy przedstawiciel – zaprzestanie pełnienia funkcji

Sytuacje, w których tymczasowy przedstawiciel przestaje pełnić funkcję, są wymienione w artykule 60f. Funkcje przestają się pełnić  z:

  1. dniem śmierci,
  2. dniem ograniczenia lub utraty zdolności do czynności prawnych,
  3. chwilą odwołania,
  4. po upływie dwóch tygodni od złożenia rezygnacji, z uwzględnieniem art. 60g ust. 2,
  5. dniem ogłoszenia testamentu, w którym spadkodawca powołał wykonawcę testamentu, jeżeli jego umocowanie obejmuje zarząd udziałem małżonka w przedsiębiorstwie.
  6. Jednak nie później niż z dniem wygaśnięcia umocowania do pełnienia funkcji tymczasowego przedstawiciela.

Z kolei, wymienione umocowanie wygasa w trzech przypadkach:

  1. Z dniem uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego, jeżeli jeden spadkobierca albo zapisobiorca windykacyjny nabył udział małżonka przedsiębiorcy w przedsiębiorstwie w całości;
  2. Z dniem nabycia udziału małżonka przedsiębiorcy w przedsiębiorstwie w całości przez jedną osobę;
  3. Z dniem dokonania działu spadku obejmującego udział małżonka przedsiębiorcy w przedsiębiorstwie

Nowelizacje, które weszły w życie, są bardzo istotne, ponieważ pewne trudności w funkcjonowaniu firmy są wywołane przez śmierć małżonka przedsiębiorcy. W takim przypadku udział małżonka w składnikach przedsiębiorstwa jest dziedziczony przez spadkobierców zmarłego. Jednak w związku z tym powstaje problem: kto może do chwili nabycia spadku dysponować prawami wymienionymi wyżej (czyli  w zakresie udziału małżonka w przedsiębiorstwie)? Właśnie z tego powodu tymczasowy przedstawiciel jako instytucja został wprowadzony ustawą.

Transgraniczny podział majątku wspólnego po rozwodzie

Transgraniczny podział majątku wspólnego po rozwodzie jest ważną kwestią dla  par międzynarodowych posiadających swoją własność w różnych krajach UE. Można nawet stwierdzić, że transgraniczny podział majątku wspólnego po rozwodzie ma kluczowe znaczenie w całym postępowaniu rozwodowym.

Podstawowe kwestie, które należy rozwiązać, to:

  • sąd którego kraju jest właściwy dla rozstrzygnięcia sporu
  • prawo właściwe w takiej sprawie.

Szesnaście państw UE, w tym na przykład Niemcy, Hiszpania, Republika Czeska, Włochy i Niderlandy, które chciały nawiązać silniejszą współpracę w podobnych sprawach, zainicjowały utworzenie ROZPORZĄDZENIA RADY (UE) 2016/1103 wdrażającego wzmocnioną współpracę w dziedzinie jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach dotyczących małżeńskich ustrojów majątkowych.

Transgraniczny podział majątku wspólnego po rozwodzie – jurysdykcja zgodnie z rozporządzeniem 2016/1103

Zgodnie z ogólną zasadą odzwierciedloną w art. 5 rozporządzenia sąd państwa członkowskiego, do którego wniesiono powództwo o rozwód, separację prawną lub unieważnienie związku małżeńskiego, jest właściwy również w sprawie dotyczącej podziału wspólnego majątku byłych małżonków. Może się jednak zdarzyć, że do żadnego sądu nie wniesiono sprawy o rozwód. W tym przypadku (zgodnie z artykułem 6) jurysdykcję w sprawie dotyczącej małżeńskiego ustroju majątkowego mają sądy państwa członkowskiego:

  • na którego terytorium małżonkowie mają miejsce zwykłego pobytu w chwili wniesienia sprawy do sądu, albo, gdy nie zachodzi taka okoliczność:
  • na którego terytorium małżonkowie mieli ostatnie miejsce zwykłego pobytu, o ile jedno z nich nadal tam zamieszkuje w chwili wniesienia sprawy do sądu, albo, gdy nie zachodzi taka okoliczność:
  • na którego terytorium pozwany ma miejsce zwykłego pobytu w chwili wniesienia sprawy do sądu
  • którego obywatelstwo posiadają oboje małżonkowie w chwili wniesienia sprawy do sądu..

Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 7 strony mogą umówić się, że jurysdykcja należy do sądu w państwie członkowskim, w którym małżeństwo zostało zawarte, lub w państwie członkowskim, którego prawo ma zastosowanie na podstawie rozporządzenia. Co więcej, art. 9 rozporządzenia daje możliwość odmowy jurysdykcji, jeżeli dane małżeństwo nie jest uznawane w państwie, w którym toczy się rozprawa, do celów postępowania małżeńskiego w sprawie ustroju majątkowego. W takim przypadku zgodnie z art. 9 ust. 2 strony mogą wybrać sąd w innym państwie członkowskim.

Jednak nawet jeśli żadne państwo nie ma jurysdykcji zgodnie z powyższymi przepisami, pojawia się czynnik lokalizacji nieruchomości. Artykuł 10 przyznaje jurysdykcję sądom państwa członkowskiego, w którym znajduje się nieruchomość jednego lub obojga małżonków.

Prawo którego państwa powinno mieć zastosowanie zgodnie z rozporządzeniem 2016/1103?

Jeśli chodzi o prawo właściwe w takich postępowaniach, dostępne są dwie główne opcje. Po pierwsze, zgodnie z art. 22 małżonkowie mają prawo wyboru prawa właściwego dla małżeńskich spraw majątkowych. Prawo to może być prawem kraju, w którym małżonkowie mają miejsce zwykłego pobytu (lub przynajmniej jeden z nich ma) lub kraju ich obywatelstwa (lub obywatelstwa przynajmniej jednego z nich). W przypadku braku wyboru powstaje następująca opcja. Prawem właściwym w takiej sytuacji jest prawo państwa (1) pierwszego wspólnego zwykłego pobytu małżonków po zawarciu małżeństwa; lub gdy nie zachodzi ta okoliczność, (2) wspólnego obywatelstwa małżonków w chwili zawarcia małżeństwa; lub w przypadku gdy nie zachodzi ta okoliczność, 3) państwa, z którym małżonkowie mieli najściślejsze związki w chwili zawarcia małżeństwa.

Transgraniczny podział majątku wspólnego po rozwodzie w sytuacji, gdy dane państwo nie jest stroną rozporządzenia

Należy wziąć pod uwagę, że 12 państw UE, w tym Polska, Wielka Brytania, Dania, Estonia, Litwa, Łotwa, Węgry, Irlandia, Rumunia i Słowacja nie są stronami rozporządzenia.  Zatem jego postanowienia nie mają zastosowania we wspomnianych krajach. Dla obywateli polskich, którzy mają zamiar się rozwieść i mają wspólną własność w różnych krajach, kluczową kwestią w zakresie prawa właściwego i jurysdykcji jest to, w którym konkretnym kraju znajduje się ich nieruchomość. Małżeński ustrój majątkowy po rozwodzie może się różnić w zależności od tego, czy Polska ma umowy w tej sprawie z jednym lub drugim  państwem. W każdym razie należy wziąć pod uwagę przepisy polskiego międzynarodowego prawa prywatnego.

Transgraniczny podział majątku wspólnego po rozwodzie – jurysdykcja polskiego sądu

Artykuł 1103 Polskiego kodeksu postępowania cywilnego wymienia przypadki, w których jurysdykcję w sprawach dotyczących majątku małżeńskiego sprawują sądy polskie. Obejmuje sytuacje, w których oboje małżonkowie mają obywatelstwo polskie lub oboje mieszkali w Polsce, a jedno z małżonków nadal tam przebywa lub jeśli powód ma miejsce zwykłego pobytu w Polsce (i mieszkał w Polsce co najmniej rok przed rozpoczęciem postępowania) lub ma obywatelstwo polskie (i mieszka w Polsce co najmniej przez pół roku przed rozpoczęciem postępowania). Art. 1106 dodaje do tego przepisu, że jurysdykcję należy do polskich sądów, gdy znaczna część majątku (albo cały majątek) znajduje się w Polsce.

Jeśli chodzi o prawo właściwe w tej sprawie, polska Ustawa o prawie prywatnym międzynarodowym (art. 51) stanowi, że prawem właściwym jest prawo kraju, w którym małżonkowie zamieszkują, lub (jeśli zamieszkują w różnych państwach) kraju, z którym małżonkowie w inny sposób są wspólnie najściślej związani.

W każdym razie kwestie związane z dzieleniem majątku małżeńskiego w sytuacjach, gdy majątek znajduje się w różnych państwach europejskich, są dość skomplikowane w krajach niebędących stronami rozporządzenia i wymagają porady specjalistów.

Rozwód a darowizna. Moje, Twoje czy wspólne?

Rozwód a darowizna od rodziców.

Często młodzi małżonkowie otrzymują tuż po ślubie nieruchomość jako prezent na nową drogę wspólnego życia. Darczyńcami są zazwyczaj rodzice lub dziadkowie jednego z małżonków. Niestety nie zawsze małżeństwo przetrwa próbę czasu. Gdy dochodzi do całkowitego rozpadu małżeństwa i rozwodu, powstaje pytanie, do kogo ta nieruchomość należy i jak ją podzielić.  Rozwód a darowizna stanowi wówczas ważne pytanie.

Rozwód a darowizna w trakcie trwania małżeństwa.

Nasz klient dostał od swoich rodziców dom. Darowizna była na jego nazwisko. W akcie notarialnym nadmieniono, że jest on żonaty i że w małżeństwie panuje ustrój wspólności ustawowej.

W imieniu naszego klienta złożyliśmy pozew o rozwód bez orzekania winy. Żona naszego klienta w odpowiedzi na pozew wniosła o pozew z orzeczeniem wyłącznej winy naszego klienta i o podział majątku wspólnego, w tym o podział domu, który nasz klient dostał od swoich rodziców.

Powstało zatem pytanie, czy dom wszedł do majątku wspólnego naszego klienta i jego żony?

Rozwód a darowizna – co to jest majątek wspólny małżonków?

Pojęcie majątku wspólnego i majątku osobistego małżonków zostało zdefiniowane w art. 33 ust 1 pkt 2 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm).

Z Ustawy wynika, że do majątku osobistego małżonków należą przedmioty nabyte poprzez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowili inaczej.

W przypadku rozwodu przedmioty należące do majątku osobistego nie podlegają podziałowi i pozostają w majątku osobistym.

Również zgodnie z  art. 45 kodeksu rodzinnego każdy z małżonków może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił w trakcie związku ze swego majątku osobistego na majątek wspólny.

Rozwód a darowizna- wyrok Sądu Najwyższego

W podobnej sprawie o sygnaturze I CSK 76/18  zapadł wyrok Sądu Najwyższego, w której Sąd przychylił się do interpretacji, iż nie ma domniemanych darowizn dla obojga małżonków. Jeśli brak jest dowodu, że darowizna przeznaczona była dla obojga małżonków, uważa się, że była to darowizna dla krewnego darczyńcy.

Rozwód a darowizna – co wejdzie do majątku wspólnego?

Wola spadkodawcy lub darczyńcy dokonania przysporzenia na rzecz majątku wspólnego może być wyrażona wprost albo wynikać z wykładni testamentu (art. 948 kodeksu cywilnego) lub umowy darowizny (art. 65 kodeksu cywilnego).

W akcie darowizny rodzice naszego klienta nie zastrzegli, że dom ma wejść do majątku wspólnego małżonków. Zatem dom stanowi majątek osobisty naszego klienta. Może nim dowolnie dysponować  i nie podlega on  podziałowi w wypadku rozwodu.

Rozwód a darowizna – co zatem zrobić, by darowizna weszła do majątku wspólnego małżonków?

Darczyńca powinien złożyć przed notariuszem odpowiednie oświadczenie. Gdy tak się dzieje,  drugi z małżonków nie staje się automatycznie stroną umowy darowizny, natomiast przedmiot umowy darowizny zostaje objęty wspólnością majątkową. Drugi z małżonków nie musi przyjąć darowizny, by przedmiot darowizny stał się majątkiem wspólnym małżonków.

Rozwód – co warto wiedzieć nim złożysz pozew o rozwód

Rozwód jest sprawą sądową odrębną od innych, co skutkuje między innymi tym, że nie stosuje się pewnych przepisów, które znajdują zastosowanie w innych sprawach cywilnych. Dotyczy to na przykład  art. 339.§ 2 kpc. Artykuł ten przewiduje, że „przyjmuje się za prawdziwe twierdzenie powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa”. 

Read more