Porwanie rodzicielskie – modyfikacja przepisów w sprawach o zwrot dziecka w trybie konwencji Haskiej

Porwanie rodzicielskie jest jedną z najbardziej kryzysowych sytuacji, jaka może się zdarzyć w rodzinie.  Porwanie rodzicielskie jest zazwyczaj skutkiem wielomiesięcznego a czasem wieloletniego konfliktu między rodzicami dziecka.

Ustawodawca w Polsce zajął się tematem porwań rodzicielskich. W wyniku prac ustawodawczych uchwalono ustawę z 26 stycznia 2018 o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych.

Jedną z podstawowych zmian, które wprowadza ustawa  z dnia 26 stycznia 2018 r.,  jest powierzenie rozpoznawania spraw dotyczących bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką jedenastu Sądom Okręgowym. Ustawa wprowadza także przepisy usprawniające wykonywanie orzeczeń o odebraniu dziecka.

Porwanie rodzicielskie – najważniejsze zmiany w ustawie

W myśl nowych zapisów wnioskami o wydanie z Polski dzieci zajmie się w pierwszej instancji 11 sądów okręgowych z wyspecjalizowanymi sędziami, a nie – jak dziś – sądy rodzinne w całej Polsce, które nie mają praktyki i doświadczenia w tego typu sprawach. Zdarzało się, że sędziowie po raz pierwszy i ostatni w życiu orzekali na podstawie Konwencji Haskiej. Rozwiązanie takie powinno wpłynąć na sprawność postępowań i poprawi ich jakość. Ponadto sąd będzie zobligowany do rozpoznania sprawy w ciągu 6 tygodni. Aktualnie sądy rejonowe muszą w ciągu 6 tygodni wyznaczyć  pierwszą rozprawę. To powoduje, ze sprawa może trwać nawet do 2 – 3 lat. Duża zmianą jest również to, że Instancją odwoławczą stanie się Sąd Apelacyjny w Warszawie.

Porwanie rodzicielskie – obieg dokumentów

Dużą zmianą na plus jest również usprawnienie  system obiegu dokumentów. Każdy wniosek – ze względu na to, że dotyczy dziecka – wymaga szybkich działań. Dlatego będzie wysyłany przez Ministra Sprawiedliwości do adresata pocztą elektroniczną lub telefaksem, a oryginał listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Przekazanie wniosku w ten sposób do sądu jest szczególnie uzasadnione w przypadku, kiedy zachodzi potrzeba podjęcia działań w celu zapewnienia dziecku ochrony.

Porwanie rodzicielskie – przymus adwokacki

Przyspieszeniu postępowania ma służyć również wprowadzenie przymusu adwokackiego w sprawach o wydanie dziecka za granicę. Oznacza to, że toczące spór strony będą musiały wskazać pełnomocników albo adwokaci zostaną wyznaczani z urzędu. Fachowe pełnomocnictwo usprawni prowadzenie spraw i zapobiegnie ich przeciąganiu, np. poprzez uporczywe nieodbieranie wezwań sądowych.

Porwanie rodzicielskie – możliwość mediacji

Ustawa podkreśla instytucję mediacji. Wzmocniona została rola Ministra Sprawiedliwości. Będzie on mógł podejmować wszelkie dostępne prawem działania zmierzające do ułatwienia osiągnięcia porozumienia pomiędzy osobami, które toczą spór o powrót dziecka. Celem tych działań będzie ugodowe zakończenie sporu. Już w tej chwili Ministerstwo stworzyło procedurę pomocy stronom w zorganizowaniu mediacji transgranicznych.

Porwanie rodzicielskie – lepsza kontrola decyzji sądów

Skutecznej kontroli decyzji o wydawaniu dzieci z Polski służyć ma też zmiana w zakresie wykonalności orzeczeń sądów polskich dotyczących powrotu dziecka w ramach Konwencji Haskiej. Wedle nowych przepisów, przynajmniej do czasu rozprawy apelacyjnej, dziecko pozostanie w Polsce. Orzeczenia w trybie Konwencji Haskiej o wydanie dziecka będą wykonalne dopiero po uprawomocnieniu. Dziś postanowienia sądów w sprawach dotyczących zwrotu dzieci są wykonywane z chwilą ich ogłoszenia, a więc już po pierwszej instancji, choć Konwencja Haska wcale tego nie wymaga.

Porwanie rodzicielskie – szkolenia dla kuratorów

Ministerstwo Sprawiedliwości będzie prowadzić szkolenia kuratorów pod kątem właściwej realizacji wniosków pochodzących z zagranicy. Przeprowadzane przez kuratorów wywiady środowiskowe związane z decyzjami o pieczy nad dziećmi są dodatkowym instrumentem w rękach sądów do dokładnego zbadania kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka.

Porwanie rodzicielskie – koszty tłumaczeń

W przypadkach, gdy walczący o prawa do swych dzieci rodzice będę musieli składać wnioski do zagranicznych sądów czy innych instytucji, a nie będzie ich stać na opłacenie tłumacza, koszty tłumaczenia pokryje Skarb Państwa.

Porwanie rodzicielskie będzie się zapewne zawsze zdarzać. Jednak nowe regulacje sprawiają, iż procedura dotycząca dzieci będzie znacznie sprawniejsza ale również będzie znacznie mniej orzeczeń naruszających przepisy w tym zakresie.